علائم فشار خون بالا و راه های کنترل آن در خانه
فشار خون، نیرویی است که خون هنگام جریان یافتن در رگ ها به دیواره سرخرگ ها وارد می کند. سرخرگ ها، عروقی هستند که خون را از قلب به سایر اندام های بدن می رسانند. فشار خون بالا یا هایپرتنشن (Hypertension) به وضعیتی گفته می شود که این فشار به طور مداوم و پیوسته بالاتر از حد طبیعی باشد . این بیماری مزمن، یکی از شایع ترین مشکلات سلامتی در سراسر جهان است و به دلیل عوارض جدی که می تواند بر قلب، مغز، کلیه ها و سایر اعضای بدن داشته باشد، به عنوان یک تهدید جدی برای سلامت عمومی شناخته می شود.
فشار خون با دو عدد نمایش داده می شود که به صورت کسر نوشته می شوند و به وسیله فشار سنج اندازه گیری می شود . عدد بالایی یا فشار خون سیستولیک، میزان فشاری است که خون در زمان انقباض و ضربان قلب به دیواره رگ ها وارد می کند. عدد پایینی یا فشار خون دیاستولیک، فشار خون را در زمان استراحت قلب، یعنی بین دو ضربان، نشان می دهد .
برای تشخیص فشار خون بالا، پزشکان از جدول طبقه بندی مشخصی استفاده می کنند که بر اساس آن، وضعیت فشار خون به چند دسته تقسیم می شود:
فشار خون نرمال: فشار سیستولیک کمتر از ۱۲۰ و فشار دیاستولیک کمتر از ۸۰ میلیمتر جیوه .
فشار خون افزایشیافته: فشار سیستولیک بین ۱۲۰ تا ۱۲۹ و فشار دیاستولیک کمتر از ۸۰ میلیمتر جیوه .
مرحله اول فشار خون بالا: فشار سیستولیک بین ۱۳۰ تا ۱۳۹ یا فشار دیاستولیک بین ۸۰ تا ۸۹ میلیمتر جیوه
مرحله دوم فشار خون بالا: فشار سیستولیک ۱۴۰ یا بالاتر، یا فشار دیاستولیک ۹۰ یا بالاتر .
بحران فشار خون بالا: فشار سیستولیک بالاتر از ۱۸۰ یا فشار دیاستولیک بالاتر از ۱۲۰ میلی متر جیوه. این وضعیت یک اورژانس پزشکی محسوب می شود و نیاز به مراقبت فوری دارد .
توجه به این نکته ضروری است که فشار خون بالا اغلب به عنوان قاتل خاموش شناخته می شود، زیرا ممکن است سال ها بدون هیچ علامت هشداردهنده ای پیشرفت کند و به تدریج به اندام های حیاتی آسیب برساند . به همین دلیل، آگاهی از علائم، عوامل خطر و راه های کنترل آن، نقشی حیاتی در پیش گیری از عوارض جدی دارد.
فشار خون بالا چیست؟
فشار خون بالا (هیپرتنشن) وضعیت خطرناکی است که در آن میزان فشار سیستولیک (عدد بالاتر) ۱۴۰ میلی متر جیوه یا بیشتر و فشار دیاستولیک (عدد پایینتر) ۹۰ میلی متر جیوه یا بیشتر باشد. علائم این عارضه معمولا پنهان هستند اما ممکن است با سردرد، سرگیجه یا تاری دید همراه باشد. در صورت عدم کنترل این بیماری، فشار خون بالا می تواند منجر به سکته مغزی، حمله قلبی یا آسیب به کلیه ها و عروق خونی شود.
در این بیماری فشار بالای خون در مقابل دیواره ی عروقی که خون را از قلب به دیگر قسمت های بدن حمل می کنند، در طولانی مدت باعث به وجود آمدن بیماری هایی مانند بیماری های قلبی می شود. فشار خون به مقدار خونی که قلب پمپ می کند و مقدار مقاومت شریان ها در برابر جریان خون بستگی دارد. هرچه قلب بیشتر کار کند و خون بیشتری پمپ کند و شریان ها باریک تر باشند، فشار خون بالاتر می رود.
این فشار در دیواره عروقی که خون را از قلب به دیگر قسمت های بدن حمل می کنند، در طولانی مدت باعث به وجودآمدن بیماری هایی مانند بیماری های قلبی می شود.
علائم و نشانه های فشار خون بالا
همانطور که اشاره شد، یکی از دلایل اصلی خطرناک بودن فشار خون بالا، بی علامتی بودن آن در مراحل اولیه است. بسیاری از افراد مبتلا به این بیماری، تا زمانی که دچار عوارض جدی مانند حمله قلبی یا سکته مغزی نشوند، از بیماری خود اطلاعی ندارند . با این حال، هنگامی که فشار خون به سطوح بسیار بالا و خطرناک می رسد، ممکن است نشانه هایی ظاهر شوند که نباید نادیده گرفته شوند.
علائمی که می توانند نشانه ی فشار خون بسیار بالا یا بحران فشار خون باشند، عبارت اند از:
سردرد های شدید: به ویژه سردردی که در ناحیه پشت سر احساس می شود و ممکن است با فعالیت بدنی تشدید شود .
خون ریزی از بینی (خون دماغ شدن): این عارضه می تواند در اثر افزایش ناگهانی فشار و پارگی عروق ظریف بینی رخ دهد .
خستگی شدید و گیجی: احساس خستگی مفرط، منگی و کاهش سطح هوشیاری از دیگر نشانه های هشدار دهنده است .
مشکلات بینایی: تاری دید، دوبینی یا سایر اختلالات بینایی می توانند به دلیل آسیب به عروق خونی چشم رخ دهند .
درد قفسه سینه: احساس فشار، سنگینی یا درد در قفسه سینه که می تواند نشانهی آسیب به قلب باشد .
تنگی نفس یا مشکل در تنفس: دشواری در تنفس، چه در هنگام فعالیت و چه در حالت استراحت، می تواند یک علامت مهم باشد .
ضربان قلب نامنظم یا تپش قلب: احساس تپش یا ضربان نا منظم در قفسه سینه، گردن یا گوش .
حالت تهوع و استفراغ: این علائم معمولاً در شرایط بحرانی فشار خون بروز می کنند .
وجود خون در ادرار: که می تواند نشانهی آسیب به کلیه ها باشد .
نکته مهم: این علائم معمولاً در شرایط اورژانسی و زمانی که فشار خون به محدوده ۱۸۰/۱۲۰ یا بالاتر رسیده است، ظاهر می شوند . اگر شما یا اطرافیانتان این علائم را تجربه می کنید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید، زیرا این وضعیت می تواند منجر به سکته مغزی، حمله قلبی یا نارسایی کلیه شود . همچنین توجه داشته باشید که علائمی مانند سر گیجه، اضطراب، عرق کردن یا مشکلات خواب معمولاً به طور مستقیم ناشی از فشار خون بالا نیستند و نباید برای تشخیص به آن ها اکتفا کرد .
علل و عوامل خطر فشارخون بالا
فشار خون بالا معمولاً به دو نوع اصلی تقسیم می شود که علل متفاوتی دارند:
1 -فشار خون اولیه (اساسی):
این نوع شایع ترین شکل فشار خون بالا است و علت دقیقی برای آن مشخص نیست. با این حال، معمولاً در طول زمان و در اثر ترکیبی از عوامل ژنتیکی و سبک زندگی ناسالم ایجاد می شود .
2- فشار خون ثانویه:
این نوع در اثر یک بیماری زمینه ای یا مصرف برخی دارو ها ایجاد می شود و با درمان علت اصلی، معمولاً قابل کنترل یا بهبود است . برخی از علل آن عبارت اند از:
· بیماری های کلیوی
مشکلات هورمونی (مانند مشکلات تیروئید یا تومورهای غده فوق کلیوی).
مصرف برخی دارو ها.
آپنه خواب.
عوامل مختلفی خطر ابتلا به فشار خون بالا را افزایش می دهند. برخی از این عوامل قابل تغییر هستند و با اصلاح سبک زندگی می توان از آنها پیش گیری کرد، اما برخی دیگر غیر قابل تغییرند:
عوامل خطر قابل تغییر عوامل خطر غیر قابل تغییر
· رژیم غذایی ناسالم:
مصرف زیاد نمک (سدیم)، غذا های فرآوری شده و چربی های ناسالم . سابقه خانوادگی: اگر والدین یا خواهر و برادرتان مبتلا به فشار خون بالا باشند، خطر ابتلا برای شما بیشتر است .
· کم تحرکی:
نداشتن فعالیت بدنی منظم و نشستن طولانی مدت . سن: با افزایش سن، به ویژه پس از ۵۵ سالگی، خطر ابتلا به فشار خون بالا افزایش مییابد .
اضافه وزن و چاقی:
به ویژه تجمع چربی در ناحیه شکم . جنسیت: در میان سالی، مردان بیشتر از زنان در معرض خطر هستند، اما در سنین بالاتر، این خطر در زنان افزایش می یابد .
· استعمال دخانیات و الکل:
سیگار و مصرف زیاد الکل باعث آسیب به عروق و افزایش فشار خون می شوند .
استرس مزمن:
استرس و اضطراب کنترل نشده می توانند در طولانی مدت به افزایش فشار خون کمک کنند .
· مصرف زیاد کافئین:
نوشیدن مقادیر زیاد قهوه یا چای غلیظ می تواند فشار خون را به طور موقت بالا ببرد .
· کمبود خواب:
خواب نا کافی و با کیفیت پایین با افزایش خطر فشار خون بالا مرتبط است .
شناخت این عوامل، گام اولیه و مهم در مسیر پیش گیری و کنترل موثر فشار خون بالا است.
با توجه به بی علامت بودن این بیماری، تنها راه مطمئن برای تشخیص و کنترل فشار خون بالا، اندازه گیری منظم آن با دستگاه فشارسنج است . پایش منظم فشار خون در خانه به شما این امکان را می دهد که:
· از وضعیت خود مطلع باشید:
متوجه شوید که آیا فشار خون شما در محدوده نرمال است یا خیر.
· اثر بخشی درمان را بررسی کنید:
ببینید که تغییرات سبک زندگی و دارو های تجویز شده تا چه حد در کنترل فشار خون شما مؤثر بوده اند.
· به موقع اقدام کنید:
در صورت مشاهده افزایش ناگهانی یا روند صعودی فشار خون، قبل از بروز بحران، به پزشک مراجعه کنید.
توصیه می شود افراد دارای سابقه خانوادگی فشار خون بالا، افراد بالای ۴۰ سال و کسانی که عوامل خطر دیگر دارند، فشار خون خود را به طور منظم، حداقل ماهی یک بار، اندازهگیری کنند و اعداد را ثبت نمایند . فشارسنج های خانگی دیجیتال ابزار هایی دقیق و آسان برای این کار هستند.
انتخاب بین فشارسنج دیجیتال یا عقربه ای یکی از اولین تصمیم هایی است که برای پایش منظم فشار خون در خانه باید بگیرید. هر کدام از این دستگاه ها مزایا و معایب خاص خود را دارند و انتخاب مناسب به نیاز، مهارت و شرایط شما بستگی دارد.
ویژگی فشارسنج دیجیتال فشارسنج عقربه ای:
سهولت استفاده بسیار آسان، کاملاً خودکار نیاز به آموزش و مهارت دارد.
دقت قابل قبول، در صورت استفاده صحیح بالا، مشروط به کالیبراسیون منظم.
نیاز به باتری دارد ندارد.
نمایش ضربان قلب دارد (در اکثر مدلها) ندارد.
ذخیره سازی اطلاعات دارد (در بسیاری از مدل ها) ندارد.
نیاز به کالیبراسیون گاهی، اما پیچیده تر بله، هر ۶ ماه یکبار.
کاربری مناسب خانگی، افراد عادی حرفه ای، مراکز درمانی.
قیمت از اقتصادی تا گران معمولاً مقرون به صرفه تر.
کدام یک برای شما مناسب تر است؟
اگر به دنبال دستگاهی آسان، سریع و مناسب برای استفاده روزمره در خانه هستید، فشارسنج دیجیتال (ترجیحاً مدل بازویی) انتخاب بهتری است. انجمن قلب آمریکا نیز استفاده از این نوع را برای مصارف خانگی توصیه می کند. مدل های بازویی معمولاً از مدلهای مچی دقیقتر هستند.
سایت درمان کالا همواره بهترین سایت خرید تجهیزات پزشکی خانگی است، که می توانید با بهره گیری از آن ها بهترین نتیجه را حاصل فرمایید، و بدون هیچ شک و شبهه ای راجع به کیفیت کالا از این سایت خریداری کنید زیرا اعتماد شما برای ما بهترین تبلیغ است.
راه های کنترل و کاهش فشار خون
خوش بختانه، با ایجاد تغییرات اساسی در سبک زندگی و در صورت نیاز، مصرف دارو های تجویز شده توسط پزشک، می توان فشار خون بالا را به خوبی کنترل کرد و از عوارض آن پیش گیری نمود. در ادامه به روش های موثر برای کاهش و کنترل فشار خون در خانه می پردازیم:
1-اصلاح رژیم غذایی:
تغذیه سالم، هسته اصلی کنترل فشار خون است.
کاهش مصرف نمک (سدیم):
مهم ترین اقدام، محدود کردن مصرف نمک به کمتر از ۵ گرم (حدود یک قاشق چایخوری) در روز است . از نمک دان سر سفره استفاده نکنید و مصرف غذا های فرآوری شده، کنسرو ها، فست فود ها و تنقلات شور را به حداقل برسانید .
• رژیم غذایی DASH:
این رژیم که مخفف "رویکرد های غذایی برای توقف فشار خون بالا" است، بر مصرف میوه ها، سبزیجات، غلات کامل، لبنیات کم چرب و پروتئین های بدون چربی تاکید دارد و به کاهش قابل توجه فشار خون کمک می کند
• افزایش مصرف پتاسیم:
پتاسیم به دفع سدیم اضافی از بدن کمک کرده و فشار خون را کاهش می دهد. منابع خوب پتاسیم شامل موز، سیبزمینی، سبزیجات برگ سبز و حبوبات هستند .
مصرف مواد غذایی مفید: سیر، زنجبیل، زردچوبه و شکلات تلخ (با درصد کاکائوی بالا) دارای ترکیباتی هستند که می توانند به گشاد شدن عروق و کاهش فشار خون کمک کنند .
2- فعالیت بدنی منظم:
ورزش یکی از موثر ترین راه ها برای کاهش فشار خون است. انجام حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی متوسط (مانند پیاده روی تند، دوچرخه سواری، شنا یا دویدن) در هفته، می تواند فشار خون را تا ۵ تا ۸ میلی متر جیوه کاهش دهد .
3- مدیریت وزن:
کاهش وزن، حتی به میزان کم (۵-۱۰ درصد از وزن بدن)، تأثیر بسزایی در کاهش فشار خون دارد. همچنین، کاهش دور کمر (کمتر از ۱۰۲ سانتیمتر برای مردان و ۸۹ سانتی متر برای زنان) هدف مهمی است .
4-کاهش استرس:
استرس مزمن یکی از عوامل افزایش فشار خون است. تکنیک های آرام سازی مانند مدیتیشن، یوگا، تنفس عمیق و گوش دادن به موسیقی آرام بخش می توانند به مدیریت استرس کمک کنند . تمرین تنفس عمیق به ویژه می تواند یک روش فوری برای کاهش فشار خون در شرایط تنش باشد .
5- ترک عادات مضر:
ترک سیگار و پرهیز از مصرف الکل برای سلامت قلب و عروق ضروری است. نیکوتین موجود در سیگار باعث انقباض عروق و افزایش فشار خون می شود . همچنین الکل می تواند با اثر گذاری بر دارو ها، کنترل فشار خون را دشوار کند .
6- خواب کافی و باکیفیت:
کمبود خواب (کمتر از ۶ ساعت در شبانهروز) با افزایش فشار خون مرتبط است. سعی کنید هر شب در یک ساعت مشخص بخوابید و محیطی آرام برای استراحت خود فراهم کنید .
7- مصرف منظم داروهای تجویز شده:
اگر تغییرات سبک زندگی برای کنترل فشار خون کافی نباشد، پزشک دارو هایی مانند مهار کننده های ACE، مسدود کننده های کانال کلسیم، دیورتیک ها (ادرار آور ها) یا بتا بلاکر ها را تجویز می کند . مصرف منظم و به موقع این دارو ها، حتی در صورت احساس سلامتی، برای کنترل پایدار فشار خون حیاتی است. هرگز دارو را خود سرانه قطع یا تغییر ندهید.
8- پایش منظم فشار خون در خانه:
همان طور که پیشتر ذکر شد، اندازه گیری مرتب فشار خون با دستگاه خانگی فشار سنج، به شما و پزشک تان کمک می کند تا روند درمان را به دقت ارزیابی کنید. در مواقعی که فشار خون به طور ناگهانی بالا می رود، هر ۵ دقیقه یک بار آن را اندازه گیری کنید و اگر کاهش نیافت، به پزشک مراجعه کنید .
9- روش های تکمیلی فوری:
در شرایطی که فشار خون بالا رفته اما بحرانی نیست، می توان از روش های مکملی مانند نوشیدن آب، مصرف یک تکه شکلات تلخ یا آبلیموی تازه و همچنین شستن دست و صورت با آب ولرم برای کمک به کاهش آن استفاده کرد .
اهمیت پایش منظم فشار خون در منزل
با وجود تاکید بر تمام روش های کنترل، پایش منظم فشار خون در منزل نقشی بی بدیل در مدیریت این بیماری دارد. این کار به شما این امکان را می دهد که:
تأثیر تغییرات اعمال شده در سبک زندگی و دارو ها را بر روی بدن خود ببینید.
الگو های افزایش فشار خون را شناسایی کنید (مثلاً در زمانهای خاصی از روز یا پس از خوردن برخی غذا ها).
در صورت مشاهده اعداد هشداردهنده، سریعاً به پزشک مراجعه کرده و از بروز بحران جلوگیری کنید.
با ارائه یک گزارش دقیق از فشار خون خود در بازه های زمانی مختلف، به پزشک خود در تصمیم گیری بهتر برای درمان کمک کنید.
داشتن یک دستگاه فشارسنج دیجیتال دقیق و یادداشت کردن اعداد در یک دفترچه یا اپلیکیشن، یک سرمایه گذاری ارزشمند برای سلامتی شماست.
سوالات متداول
1- آیا فشار خون بالا علائم هشداردهنده اولیه دارد؟
خیر، فشار خون بالا اغلب تا زمانی که به مرحله پیشرفته و خطرناک نرسد، هیچ علامتی ندارد. به همین دلیل به آن "قاتل خاموش" می گویند و تنها راه تشخیص آن، اندازه گیری منظم فشار خون است .
2- بهترین رژیم غذایی برای کنترل فشار خون بالا چیست؟
رژیم غذایی DASH که سرشار از میوه ها، سبزیجات، غلات کامل و لبنیات کم چرب است و مصرف نمک، چربی های اشباع و قند را محدود می کند، به عنوان یکی از موثر ترین رژیم ها شناخته می شود .
3- با یک بار اندازه گیری فشار خون بالا، آیا مبتلا به فشار خون هستم؟
خیر، تشخیص فشار خون بالا نیازمند چندین اندازهگیری در زمان های مختلف است. اگر در چند نوبت، فشار خون شما بالاتر از حد نرمال بود، باید برای تشخیص نهایی به پزشک مراجعه کنید .
4- آیا می توان فشار خون بالا را بدون دارو کنترل کرد؟
در مراحل اولیه (پیشفشار خون یا مرحله ۱)، با تغییرات جدی در سبک زندگی مانند رژیم غذایی مناسب، ورزش و کاهش وزن، میتوان فشار خون را کنترل کرد. اما در مراحل بالاتر، معمولاً به درمان دارویی نیز نیاز است .
5- در هنگام افزایش ناگهانی فشار خون در خانه چه کار کنم؟
ابتدا آرامش خود را حفظ کنید. در یک وضعیت نشسته و راحت قرار بگیرید و چند نفس عمیق بکشید. اگر داروی فشار خون تجویز شده دارید و نوبت مصرف آن فرا رسیده، آن را مصرف کنید. اگر فشار خون شما به ۱۸۰/۱۲۰ یا بالاتر رسید و با علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس یا سردرد شدید همراه بود، فوراً با اورژانس تماس بگیرید .
6- آیا مصرف گیاهان دارویی برای درمان فشار خون بالا مفید است؟
برخی گیاهان مانند چای ترش، سیر و زنجبیل ممکن است به کاهش فشار خون کمک کنند، اما هرگز نباید جایگزین دارو های تجویز شده توسط پزشک شوند. قبل از مصرف هر گونه گیاه دارویی، حتماً با پزشک خود مشورت کنید، زیرا ممکن است با دارو های شما تداخل داشته باشند .
