آیا دیسک کمر و تنگی کانال نخاع درمان دارد؟
بیماری های دژنراتیو ستون فقرات از جمله فتق دیسک بین مهره ای و تنگی کانال نخاع، از مهم ترین علل ناتوانی، کاهش عملکرد حرکتی و مراجعه بیماران به کلینیک های تخصصی ستون فقرات محسوب می شوند. این اختلالات با تأثیر بر ساختار های عصبی و اسکلتی عضلانی ناحیه کمری، پیامد های قابل توجهی بر سلامت فرد، توانایی انجام فعالیت های روزمره و کیفیت زندگی دارند. فتق دیسک کمر عمدتاً بهدلیل تغییرات پیشرونده دژنراتیو در دیسک، کاهش محتوای آب و الاستیسیته آن و افزایش شکنندگی حلقه فیبری رخ میدهد.
در نهایت ممکن است منجر به بیرون زدگی یا پارگی دیسک و فشار بر ریشه های عصبی شود. در مقابل، تنگی کانال نخاع اغلب یک فرآیند چند عاملی است که شامل ضخیم شدن لیگامان ها، رشد استخوانی واکنشی (استئوفیت ها)، جا به جایی مهره ها (لیز خوردگی) و کاهش فضای طبیعی عبور اعصاب می شود.
افزایش سن جمعیت، شیوع سبک زندگی کم تحرک، چاقی، وضعیت های بدنی نا صحیح و مشاغل آسیب زا، همگی زمینه ساز افزایش بروز این اختلالات در دهه های اخیر بوده اند. مطالعات اپید میولوژیک نشان می دهد که درصد قابل توجهی از افراد بالای ۴۰ سال درجاتی از دژنراسیون دیسک یا تنگی کانال نخاع را تجربه می کنند، اگر چه همه آن ها به علائم بالینی شدید مبتلا نمی شوند. با این حال، در مواردی که فشار عصبی به حدی برسد که درد رادیکولار، ضعف عضلانی، اختلالات حسی یا محدودیت عملکردی ایجاد شود، مداخله درمانی ضروری می گردد.
با توجه به اهمیت بالینی این بیماری ها و نقش آن ها در کاهش بهره وری فردی و اجتماعی، بررسی جامع و مبتنی بر شواهد درمان های موجود و تعیین حدود و امکان درمان قطعی برای این اختلالات ضروری به نظر می رسد. هدف این مقاله، تحلیل تطبیقی و مبتنی بر شواهد علمی در خصوص روش های درمانی دیسک کمر و تنگی کانال نخاع و ارزیابی میزان موفقیت، محدودیت ها و چشم انداز های آینده در مدیریت این بیماری ها است.
دیسک کمر و تنگی کانال نخاع چیست؟
دیسک های بین مهره ای ساختار های غضروفی ژلاتینی هستند که بین مهره های ستون فقرات قرار گرفته اند و نقش ضربه گیر، توزیع کننده فشار و افزایش دهنده انعطاف پذیری ستون فقرات را بر عهده دارند. هر دیسک از دو بخش اصلی تشکیل شده است:
1-هسته ژلاتینی :
ماده ای نرم و آب دار در مرکز دیسک که قابلیت جذب فشار را فراهم می کند.
2-حلقه فیبری:
لایه های متحد المرکز الیاف کلاژنی که هسته را در بر می گیرد و باعث پایداری دیسک می شود.
با افزایش سن، حرکات تکراری، آسیب های شغلی یا ورزشی، و عوامل ژنتیکی، دیسک ممکن است دچار دژنراسیون شود. در صورت ضعف حلقه فیبری، هسته ژلاتینی تمایل به بیرون زدگی یا جا به جایی پیدا می کند. این وضعیت که معمولاً «فتق دیسک کمر» یا «بیرون زدگی دیسک» نامیده می شود، می تواند با وارد کردن فشار بر ریشه های عصبی مجاور موجب درد کمری، درد سیاتیکی، بی حسی، گزگز و ضعف عضلانی شود.
تنگی کانال نخاع چیست؟
کانال نخاعی مسیری استخوانی در مرکز مهره هاست که نخاع و دسته های عصبی از آن عبور می کنند. هنگامی که فضای این کانال به هر دلیل کاهش یابد و به ساختار های عصبی فشار وارد کند، این حالت «تنگی کانال نخاع نامیده می شود.
تنگی کانال نخاع یک اختلال پیشرونده و اغلب دژنراتیو است که معمولاً در افراد میان سال و سالمند دیده می شود. مهم ترین علل آن عبارتاند از:
1- ضخیمشدن رباط زرد :
در اثر تغییرات دژنراتیو، این رباط ضخیم می شود و به فضای کانال نخاعی فشار وارد می کند.
2- رشد استخوان اضافی یا استئوفیت ها:
در پاسخ به آرتروز مهره ها، استخوان های اضافی تشکیل می شود که فضای کانال را محدود می کند.
3- بیرونزدگی یا پارگی دیسک:
دیسک تخریب شده می تواند فضای کانال را اشغال کرده و باعث تنگی نسبی یا کامل شود.
4- لیزخوردگی مهره ها :
جا به جایی مهره ها نسبت به یکدیگر می تواند مسیر عبور اعصاب را تنگ کند.
5- عوامل مادرزادی:
در برخی افراد، قطر کانال نخاع از ابتدا کوچک تر از حد طبیعی است.
چگونه بفهمیم دیسک کمر و تنگی کانال نخاعی داریم؟
تشخیص دیسک کمر و تنگی کانال نخاع بر پایه علائم بالینی، معاینهٔ فیزیکی دقیق و تصویربرداریهای تخصصی انجام میشود. هیچکدام از این بیماریها تنها با حدس یا درد ساده تشخیص داده نمی شوند؛ بلکه نیازمند شواهد مشخص بالینی و پاراکلینیکی هستند.
1- ارزیابی علائم :
· علائم شایع دیسک کمر
درد تیر کشنده از کمر به پا (سیاتیک).
معمولاً یک طرفه است و در مسیر عصب سیاتیک (پشت ران و ساق) حرکت می کند.
تشدید درد با خم شدن، نشستن طولانی یا بلند کردن اشیا.
بی حسی، گزگز یا مور مور پا یا انگشتان.
ضعف عضلانی در پا (مثلاً افتادن مچ پا).
درد ناگهانی پس از بلند کردن جسم سنگین یا پیچ خوردن بدن.
· علائم شایع تنگی کانال نخاع
درد یا سنگینی پا هنگام راه رفتن که با نشستن یا خم شدن بهتر می شود (علامت مهم!).
کاهش تحمل راه رفتن (مثلاً بیمار بعد از ۵–۱۰ دقیقه مجبور به توقف می شود).
بی حسی و ضعف دو طرفه پا ها.
درد کمر همراه با سفتی و خشکی.
بهبود درد با خم شدن به جلو.
2- معاینه فیزیکی توسط پزشک:
یک متخصص ارتوپدی، جراح مغز و اعصاب یا متخصص درد، موارد زیر را بررسی می کند:
آزمایش های اختصاصی دیسک کمر:
· آزمون بالا آوردن پا.
· اگر با بالا بردن پا درد تیر کشنده ایجاد شود، احتمال فتق دیسک بالاست.
· بررسی قدرت عضلات پا.
· ضعف عضلات نشان دهنده فشار عصبی قابل توجه است.
· بررسی حس و رفلکس ها.
· کاهش رفلکس ها یا بیحسی در مسیر عصبها مهم است.
آزمون های تنگی کانال نخاع
- بررسی الگوی راه رفتن و تحمل پیاده روی.
- بهبود علائم با خم شدن رو به جلو.
- کاهش حس دو طرفه یا ضعف تدریجی پا.
3- تصویر برداری های ضروری :
· MRI
MRI بهترین و استاندارد ترین روش برای تشخیص است و می تواند:
- بیرون زدگی یا پارگی دیسک.
- میزان فشار روی عصب.
- تنگی کانال نخاع.
- ضخیم شدن رباط ها.
- آرتروز مفاصل ستون فقرات.
را با دقت بالا نشان دهد.
· CT Scan
در مواردی که MRI قابل انجام نباشد (مثلاً وجود پِیسمیکر)، CT مفید است؛ خصوصاً برای بررسی استخوان ها و استئوفیت ها.
· رادیو گرافی (X-Ray)
گرچه دیسک را نشان نمی دهد، اما برای بررسی:
· لغزش مهره ها.
· آرتروز.
· انحراف ستون فقرات.
به کار می رود..
· الکترونوروگرافی و EMG
برای بررسی:
· آسیب عصبی.
· افتراق بین مشکلات ستون فقرات و بیماری های عضلانی.
· تعیین شدت فشار عصبی.
درمان دیسک کمر
· دارو های خوراکی.
· دارو های تزریقی.
· فیزیوتراپی.
· استراحت کردن.
· فعالیت بدنی سبک.
· ماساژ.
· کایروپراکتیک.
· طب سوزنی.
· مکمل های غذایی.
· درمان دیسک کمر با سلول های بنیادی.
· جراحی
درمان کانال تنگی نخاع
درمان تنگی کانال نخاع بر اساس شدت علائم، درجه تنگی در MRI، سن بیمار، وجود ضعف عصبی و میزان اختلال عملکردی تعیین می شود. درمان ها به دو دسته اصلی تقسیم می شوند:
1- درمان های غیر جراحی:
این روش ها در تنگی خفیف تا متوسط مؤثر هستند و معمولاً خط اول درمان محسوب می شوند.
· اصلاح فعالیت ها و سبک زندگی:
کاهش راه رفتن های طولانی یا فعالیت هایی که درد را تشدید می کنند..
پرهیز از ایستادن طولانی.
استفاده از عصا یا واکر در افراد مسن برای کاهش فشار.
کاهش وزن برای کاهش بار روی ستون فقرات.
· دارودرمانی:
الف) دارو های ضد التهاب غیر استروئیدی
کاهش التهاب و درد (ایبوپروفن، ناپروکسن، سلکوکسیب).
ب) شل کننده های عضلانی
کاهش اسپاسم عضلانی.
ج) دارو های ضد درد عصبی.
مانند پره گابالین یا گاباپنتین برای درد های انتشاریافته به پا.
د) دارو های وازودیلاتور و افزایشدهنده جریان خون عصبی.
در برخی موارد برای بهبود خون رسانی به ریشه های عصبی استفاده می شود.
· فیزیوتراپی و توان بخشی:
فیزیوتراپی یکی از مؤثر ترین روش ها برای کنترل علائم است. شامل:
تمرینات تخصصی:
تمرینات تقویتی عضلات مرکزی.
کشش عضلات کمری و همسترینگ.
تمرینات افزایش دهنده انعطاف ستون فقرات.
تمرینات خم کردن کمر .
تنگی کانال با خم شدن به جلو بهتر می شود، بنابراین این تمرینات بسیار مؤثر هستند.
2- درمان های جراحی:
جراحی برای بیمارانی توصیه می شود که:
درد و ضعف آن ها با درمان غیر جراحی طی ۳ تا ۶ ماه بهتر نشده باشد.
ضعف پیشرونده عصبی داشته باشند.
اختلال شدید در راهرفتن پیدا کنند .
بی اختیاری ادرار یا مدفوع یا علائم فشردگی شدید عصبی داشته باشند.
3- روش های کمکی و مکمل:
این روش ها می توانند همراه درمان اصلی استفاده شوند:
· طب سوزنی
· آبدرمانی
· ماساژ درمانی
· تمرینات یوگای اصلاحی
· پیلاتس درمانی
این روش ها به تنهایی درمان کننده نیستند اما علائم را کاهش می دهند.
علائم دیسک کمر خطرناک
1- بی اختیاری ادرار یا مدفوع :
بروز ناگهانی مشکل در کنترل ادرار یا مدفوع از مهم ترین علائم خطرناک است.
این وضعیت به علت فشرده شدن شدید اعصاب پایین نخاع رخ می دهد و اورژانسی است.
2- بی حسی ناحیه سوارکاری :
بیحسی در نواحی:
· بین پا ها
· اطراف واژن یا بیضه ها.
· باسن.
· داخل ران ها.
این علامت بسیار جدی است و نشانه آسیب اعصاب انتهایی نخاع محسوب می.شود.
3- ضعف شدید یا پیشرونده پاها:
اگر ضعف پا:
ناگهانی ظاهر شود،
بهسرعت بدتر شود،
یا باعث افتادن مچ پا شود،
نشان دهنده آسیب عصبی شدید است.
4- درد شدید و غیر قابل تحمل:
دردی که با دارو، استراحت یا تغییر وضعیت کاهش پیدا نمی کند و به صورت مداوم و تیر کشنده از کمر به پا منتشر می شود، یکی از هشدار های فشار شدید دیسک بر ریشه عصبی است.
5- از دست دادن ناگهانی رفلکس ها یا حس:
کاهش محسوس حس در مسیر عصب سیاتیک یا از بین رفتن رفلکس های زانو و مچ پا، نشاند هنده تخریب یا فشار قابل توجه روی رشتههای عصبی است.
علائم دیسک کمر در پا ها
وقتی دیسک کمری به ریشه های عصبی فشار وارد می کند، علائمی در مسیر عصبیِ پا بروز می کند که معمولاً یک طرفه هستند اما در موارد شدید می توانند دوطرفه باشند. مهم ترین این علائم عبارت اند از:
1- درد سیاتیکی :
شایع ترین علامت دیسک کمر در پا.
مشخصات درد:
تیر کشنده، سوزشی یا برق آسا.
از باسن به پشت ران، ساق و گاهی تا کف پا.
با نشستن طولانی، خم شدن یا بلند کردن اجسام تشدید می شود.
ممکن است هنگام عطسه و سرفه بدتر شود.
2- بی حسی و مورمور پا:
فشار روی عصب باعث اختلال حسی در مسیر آن می شود.
محل مورمور بسته به ریشه عصبی درگیر متفاوت است:
:L4جلو و داخل ساق.
:L5روی پا و انگشت شست.
S1:کنار پا و کف پا.
3-ضعف عضلات پا :
ضعف ممکن است شامل موارد زیر باشد:
افتادگی مچ پا (Foot Drop) → آسیب ریشه L5.
عدم توانایی ایستادن روی پنجه → آسیب S1.
دشواری در صاف کردن زانو → آسیب L3–L4.
این علامت نشان دهنده درگیری جدی تر عصبی است.
4- درد هنگام راه رفتن :
بیمار ممکن است احساس کند پا کشیده می شود یا توان برداشتن قدم های معمولی را ندارد.
فشار دیسک بر عصب باعث می شود حرکت پا ها دردناک یا نا پایدار شود.
چه موقع دیسک کمر احتیاج به عمل دارد؟
اگرچه بیشتر بیماران مبتلا به دیسک کمر با درمان های غیر جراحی مانند فیزیوتراپی، دارو درمانی و اصلاح سبک زندگی بهبود پیدا می کنند، اما در برخی شرایط خاص جراحی بهترین و حتی ضروری ترین گزینه درمانی محسوب می شود. تصمیم به جراحی معمولاً براساس شدت علائم، میزان فشار دیسک بر عصب و تأثیر بیماری بر عملکرد بیمار اتخاذ می شود.
در ادامه مهم ترین موارد نیاز به جراحی آورده شده است:
1- ضعف پیشرونده یا شدید در پا:
اگر فشار دیسک باعث ضعف عضلات پا شود مانند:
· افتادگی مچ پا
· ناتوانی در ایستادن روی انگشتان یا پاشنه
· کاهش قابل توجه قدرت عضلات ران یا ساق
· این وضعیت نیاز به جراحی فوری دارد تا از آسیب دائمی عصب جلوگیری شود.
2- بی اختیاری ادرار یا مدفوع:
سندرم کودا اکوئینا یکی از اورژانس های جراحی است. علائم آن شامل:
بی اختیاری ادرار یا. مدفوع.
احتباس ادراری.
بی حسی ناحیه سوارکاری.
درد شدید دو طرفه پا ها.
این شرایط باید در سریع ترین زمان ممکن (معمولاً کمتر از ۴۸ ساعت) با جراحی درمان شود.
3- درد سیاتیکی شدید و مقاوم به درمان :
اگر درد تیرکشنده پا:
بیش از ۶ تا ۱۲ هفته ادامه یابد،
با دارو، فیزیوتراپی و تزریقات کاهش نیابد،
و عملکرد روزانه بیمار مختل شود،
جراحی می تواند راهحل مؤثر باشد.
4- دیسکهای بسیار بزرگ یا جدا شده:
در MRI اگر دیسک:
بسیار بزرگ باشد،
به کانال نخاع فشار گسترده وارد کند،
یا قطعه جدا شده به سمت پایین مهاجرت کرده باشد،
جراحی اغلب توصیه می شود حتی اگر علائم متوسط باشند زیرا احتمال آسیب عصبی بیشتر است.
درمان دیسک کمر و تنگی کانال نخاع در خانه
1- اصلاح سبک زندگی و فعالیت ها:
استراحت نسبی: از نشستن یا ایستادن طولانی پرهیز کنید، اما استراحت مطلق توصیه نمی شود.
اصلاح وضعیت نشستن و خوابیدن:
هنگام نشستن، کمر را صاف نگه دارید و از صندلی با پشتی مناسب استفاده کنید.
هنگام خوابیدن، روی پهلو یا پشت با بالش زیر زانو بخوابید.
اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین یا پیچش ناگهانی بدن.
کاهش وزن در صورت اضافه وزن: کاهش فشار روی ستون فقرات و دیسک ها.
2- تمرینات ورزشی خانگی:
تمرینات باید ملایم، تدریجی و بدون درد شدید انجام شوند:
الف) تقویت عضلات مرکزی (Core)
· پلانک روی زانو.
· پل باسن.
· تمرینات سوپرمن برای عضلات پشت.
ب) کشش عضلات کمر و پا
· کشش همسترینگ با حوله.
· کشش پایین کمر در حالت درازکش .
· کشش خم به جلو برای بهبود فضا در کانال نخاع (به ویژه در تنگی کانال).
3- مدیریت درد در خانه:
کمپرس گرم: به کاهش اسپاسم عضلانی کمک میکند (۱۵–۲۰ دقیقه چند بار در روز).
کمپرس سرد: برای کاهش التهاب در مرحله حاد (۱۵–۲۰ دقیقه).
دارو های ضد درد و ضد التهاب بدون نسخه: مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن (با مشورت پزشک و رعایت دوز مجاز).
استفاده از کمربند طبی کوتاه مدت: برای کاهش فشار روی دیسک، به ویژه هنگام فعالیت های سنگین.
4- تکنیک های اصلاحی و روزمره:
خم شدن به جلو هنگام بلند کردن اجسام.
نشستن با زاویه ۹۰–۱۰۰ درجه.
استفاده از صندلی یا بالشتک حمایتی هنگام رانندگی.
تقسیم فعالیت ها به فواصل کوتاه برای کاهش فشار طولانی بر کمر.
نتیجه گیری
دیسک کمر و تنگی کانال نخاع از شایع ترین اختلالات ستون فقرات هستند که می توانند باعث درد کمر، انتشار درد به پا ها، بی حسی، ضعف عضلانی و محدودیت عملکردی شوند. این بیماری ها اغلب در افراد میانسال و سالمند و بر اثر ترکیبی از تغییرات دژنراتیو، فشار های مکانیکی و عوامل ژنتیکی ایجاد می شوند.
درمان دیسک کمر و تنگی کانال نخاع به دو دسته اصلی تقسیم میشود:
درمان های غیرجراحی: شامل اصلاح سبک زندگی، دارو درمانی، فیزیوتراپی، تمرینات تقویتی و کششی، تزریق های اپیدورال و روش های مکمل مانند آب درمانی و ماساژ سبک. این روش ها در اغلب بیماران (بیش از ۸۰٪) موجب کاهش درد و بهبود عملکرد می شوند.
درمان جراحی: زمانی توصیه می شود که علائم شدید، پیشرفت عصبی، درد مقاوم به درمان غیرجراحی یا آسیب ساختاری جدی وجود داشته باشد. روش های رایج شامل میکرو دیسککتومی، لامینکتومی، لامینوتومی و فیوژن مهره ها هستند که معمولاً نتایج قابل توجهی در کاهش درد و بازگشت عملکرد دارند.
در مجموع، دیسک کمر و تنگی کانال نخاع قابل درمان و کنترل هستند، اما موفقیت درمان نیازمند تشخیص به موقع، انتخاب روش درمانی مناسب و پیگیری مستمر است. ترکیب درمان غیر جراحی، جراحی در موارد ضروری و مراقبت خانگی می تواند بهترین نتایج را در کاهش درد، حفظ عملکرد و جلوگیری از عود بیماری فراهم کند.
سایت درمان کالا همواره بهترین سایت خرید تجهیزات پزشکی است، که می توانید با بهره گیری از آن ها بهترین نتیجه را حاصل فرمایید، و بدون هیچ شک و شبهه ای راجع به کیفیت کالا از این سایت خریداری کنید زیرا اعتماد شما برای ما بهترین تبلیغ است.
